Refleksler Ne Zaman Başlar?
İzmir’de, sabahları bazen güneşin ısısıyla uyanıp, bazen de öğleye doğru olgunlaşmış kahveyle derin sohbetlere dalarak hayata devam eden biriyim. Düşüncelere dalmadan edemem. Mesela, “Refleksler ne zaman başlar?” sorusu var ya, bu soruyu bir sabah yürüyüşü sırasında kafama takıldım. Yani evet, belki biraz fazlasıyla takıldım, ama işte bir insan, sadece güneşin altında dolaşırken bile bilinçaltındaki soruları sorgulama yoluna gidebiliyor bazen, değil mi?
Reflekslerin Başlangıcı: Doğal Bir Olay mı, Yoksa Bir Komedi?
Hadi, bunu biraz daha açalım. Reflekslerin ne zaman başladığıyla ilgili çok fazla kafa karışıklığı var, ama bir yandan da bu sorunun cevabını günlük yaşamda her an bulabiliyoruz. Sadece sabah kahvaltısı sırasında tam ağzına lokmayı atarken, bir anda çayın dökülmesi, ya da yanlışlıkla telefon ekranına su dökerken parmağımızı hızla çekmemiz gibi minik şeyler bile aslında refleksin ta kendisi.
Yani, biraz önce yolda yürürken kayıp düşecekken vücudumun o hızlı tepki verip dengeyi sağlaması gibi… Herkesin bir an önce hızla kendisini savunmaya geçmesi gibi. Durumu gözlerken, aynı anın farkında bile olmuyoruz aslında. Ama vücudun, beynin ve reflekslerin çalışması hiç durmadan devrede kalıyor. Bunu düşündükçe, her an bir savaşın içinde olduğumu hissediyorum. Ama savaş dediğime bakmayın, aslında bu “savaş” daha çok anlık savunma durumlarından ibaret.
Ama ne zaman başlar? Doğduğumuz andan mı? Yoksa beyin bir gün “Evet, bu kadar yeter, artık dünyayı hissedebilirsin!” diyene kadar beklemek zorunda mıyız? Tam olarak bu anı yakalayabilen kimse var mı acaba?
Hayatın İçinde Bir Yansıma: Reflekslerin Hızla Çalışmaya Başladığı Anlar
Düşünün, ben 25 yaşındayım ama hâlâ bazı küçük şeyler hakkında hızlı reflekslerim yok. Örneğin, bir toplantıda bazen tam soruya cevap vereceğim anda “off, şimdi doğru söylemedim” diye düşünerek tepki vermek yerine “ağzım neyleyebilir ki” diye duruyorum. Tabii ki, bunu kimseye söylemiyorum, çünkü ofiste herkesin refleksi “Bunu hemen söylemem lazım!” diye düşünmek olsa da, benimki “Fazla mı düşünüyorum?” oluyor.
Bir anlık refleks, genellikle içgüdüsel ve otomatik olur. Bunu, küçük bir çocukken yaptığım komik bir hareketle hatırlıyorum. Hayatımda ilk kez bacaklarımı hızlıca oynatıp yere düşerken, annem gözlerimdeki şaşkınlıkla bana bakmıştı. O zaman anlamıştım ki, hayatta bazen düşmek de bir refleks, ama kalkmak, ondan daha önemli bir beceri!
Ağabeyimle kahvaltı yaparken bir gün, çaydanlığın üstünde küçük bir tüy vardı, ben de gözümü ondan ayırmadan “Aman dikkat et, düşer!” demiştim. Ama ne oldu? Tabii ki de ben, o tüyü takmadım ve bir an önce çayı dökerken reflekslerim “Ohoo, artık çok geç!” diye bağırıyordu içimden. Hızla hareket ettim ve bardağımda dökülen çayı tuttum. Her şeyin vücutta ve zihinde bir yansıması var, değil mi?
Refleksler ve Çevremizle İlişkisi: Sadece Fiziksel mi?
Tabii, refleksler sadece fiziksellikte mi çalışıyor? Yani bu, sadece dış çevremizle ilgili bir şey mi? Yoksa aslında beynimiz ve çevremiz arasındaki o sürekli zihin- beden iletişiminin bir yansıması mı? Hadi, buna biraz daha derinlemesine bakalım.
Ben, çevremdeki insanlarla iletişim kurarken bazen hemen savunmaya geçiyorum. Çevremde, bazen bir esprinin, bazen de bir alaycı bakışın hemen nasıl karşılık bulduğunu gözlemliyorum. Mesela, bir arkadaşım “Ben hiç sinirlenmem” diyor ama 2 dakika sonra telefonda çok sinirli bir şekilde biriyle konuşuyor. Hani derler ya, “Neyse, bende de var” diye, işte o. Benim de reflekslerim bazen böyle. Hemen duygusal olarak tepki verirken sonra biraz durup “Acaba niye böyle düşündüm?” diye kendime soruyorum. İşte bu, beyinle bedenin o karmaşık ilişkisini bir yansıma hâlinde görmek. Kafamın içindeki düşünceler bazen o kadar hızlı hareket ediyor ki, bunlar da tıpkı refleksler gibi, görünmeyen ama hızlıca gelişen tepkiler gibi.
Refleksler Ne Zaman Başlar: Sadece Bir Çocukluk Anısı mı?
Çocukken, bacaklarını hızlıca oynatarak hareketsiz kalmaya çalışan bir ben vardı. Hatta bazen arkadaşlarım bana “Sen niye hep düşünüyorsun?” diyordu. O an anladım, aslında refleksler sadece dışsal faktörlere değil, içeriden gelen düşünce ve duygulara da tepki gösteriyordu. Düşünce hızlıca bir fiziksel yanıt alıyordu.
Mesela, sabahları aynı şekilde gözlerim uyandığında, hemen refleks olarak “İşte, güne başlamak için hazırım!” demek yerine “Bir daha beş dakika uysam, sanki her şey düzelir gibi” diyordum. Bunu yaparken bir gün baktım ki, bu bir yansıma hâline gelmiş. Yani, bu, düşünce refleksiyle başlıyor, ve sabah ilk başta “Sabah oldu ya, benim yine geç kaldım” tepkisiyle vücut harekete geçiyor.
Reflekslerin gelişme zamanı hakkında söylenenlerin en ilginç olanı, aslında doğduğumuz andan itibaren reflekslerimizin başladığı. Yani beyin, çocukluk döneminde çok fazla çevresel uyarana tepki vermekle birlikte, zamanla bu cevapları dışarıya yansıtmayı öğreniyor.
İçimden Bir Ses: Reflekslerin Eğlenceli Yanı
Aslında içimde “Reflekslerimi test etmeliyim” diye bir ses yok mu? Hani mesela bir yürüyüş yaparken birden hızla kaçmam gerekse ve beyin hemen o adımla uyum sağlasa… İşte böyle zamanlarda “Evet, gerçekten reflekslerimi geliştirmem gerek” diye düşünüyorum ama sonra “Olsun ya, belki de daha fazla düşünmem gerekiyordur.” diye itiraf ediyorum. Bu, vücudun hızla tepki vermesiyle başlıyor ama zamanla “Ya neden durmuyorum?” diye kendimi sorguluyor, biraz daha kendimle dalga geçiyorum.
Sonuçta bu kadar refleksli olabilmek, anlık olarak hayatı yönetebilmek, ama sonrasında “Bunu niye yaptım ya?” diyebilecek kadar esnek olabilmek, her zaman eğlenceli ve aynı zamanda öğretici.
—
Refleksler ne zaman başlar sorusu işte böyle, hem çok basit bir soru hem de aslında beynin, vücudun ve iç dünyamızın ne kadar karmaşık bir yapıda olduğunun bir göstergesi. Yani, aslında bu sorunun cevabı, her birimizin yaşadığı gündelik anlardan, hızla verdiğimiz tepkilerden ve dünyaya nasıl bakış açısı geliştirdiğimizden başlıyor. Özetle, refleksler hiç durmaz, hatta bazen kendimizi bile şaşırtan tepkiler veririz, ama işin komik tarafı şu ki, bazen her şeyin tek bir refleksle çözülemeyeceği de bir gerçek!